Żałoba po stracie bliskiej osoby – jak przeżyć ten trudny czas?
Jak wspierać kogoś, kto doświadcza straty?
Jakie są etapy żałoby?

Śmierć towarzyszy nam przez cały czas, choć na co dzień sobie tego nie uświadamiamy. Gdy mijamy miejsce, w którym właśnie doszło do tragicznego wypadku drogowego, myślimy o tym tylko przez krótką chwilę, a potem jedziemy dalej. Starsi i schorowani ludzie już nie umierają w domach – jedynym właściwym miejscem dla śmierci stały się szpitale i placówki medyczne. Media bombardują nas opisami działań wojennych i zbrodni w taki sposób, że mimowolnie przestajemy reagować na to, co słyszymy i odcinamy pewną część z tego przekazu. Nasza kultura zepchnęła temat śmierci w taki kąt, w którym stał się on bezpiecznie niewidoczny. Tym trudniej nam mierzyć się tematem śmierci i żałoby, gdy dotyka bezpośrednio nas lub kogoś z naszych bliskich.

W krótką opowieść o żałobie wyruszymy z Elisabeth Kubler – Ross, zwaną czasami „matką śmierci”. Była lekarzem psychiatrą szwajcarskiego pochodzenia. Po II wojnie światowej wyszła za Amerykanina i wyjechała do USA, gdzie zaskoczył ją zupełny brak opieki psychologicznej nad pacjentami śmiertelnie chorymi i umierającymi, dlatego rozpoczęła swego rodzaju rewolucję. Z pasją zajęła się tematem śmierci i umierania. Przeprowadziła tysiące rozmów z umierającymi i ich rodzinami. Bazując na wiedzy zdobytej od nich, pisała w swoich książkach o tym, co oznacza „godne umieranie”, jak radzić sobie ze stratą bliskiej osoby. Nazwała etapy żałoby, dzięki czemu możemy odnaleźć siebie na którymś z nich, lepiej zrozumieć swoje reakcje i kontrolować emocje wywoływane przez trudne doświadczenie straty. Podczas przeżywania żałoby prawdopodobnie ostatnią rzeczą, jakiej potrzebujemy, są teoretyczne rozważania i „ubieranie jej” w naukowe słowa i definicje. Warto jednak poznać mechanizmy, jakie rządzą żałobą – choćby po to, aby mieć więcej zrozumienia i akceptacji dla samych siebie oraz naszych bliskich w tym trudnym czasie.

Etapy żałoby:

1. Zaprzeczenie – „to niemożliwe”
To etap niedowierzania, szoku i odrętwienia. Człowiek może mieć trudność, by w ogóle przyjąć do wiadomości to, co się stało. Aby pomóc, możemy w sposób uczciwy podkreślić to, że strata jest realna. Chodzi o to, aby nie przedłużać etapu zaprzeczania.

2. Gniew – „dlaczego?”
To etap pobudzenia emocjonalnego – gdy człowiek uświadamia sobie realność straty, pojawiają się intensywne doznania smutku, rozpaczy, przemieszane z buntem i gniewem. Osoba pogrążona w żałobie może szukać winnych lub obwiniać sama siebie. Często towarzyszą temu trudności z wykonywaniem codziennych czynności, zaburzenia snu, dolegliwości fizyczne.
Na ten etap zwykle przypada czas uroczystości pogrzebowych, które przynoszą pewną ulgę – dają bowiem możliwość symbolicznego zrobienia czegoś jeszcze dla zmarłego. Pociechą dla osoby pogrążonej w żałobie na tym etapie będzie spotkanie z krewnymi i przyjaciółmi, poczucie, że ta strata dotknęła również innych ludzi, słowa szacunku i uznania, które towarzyszą wspomnieniom o zmarłym.

3. Depresja – „teraz moje życie nie ma sensu”
Na tym etapie następuje uspokojenie emocji – dominuje przygnębienie, apatia i tęsknota za zmarłym. Osoba pogrążona w żałobie ostatecznie konfrontuje się ze stratą. To może trwać od kilku miesięcy do nawet kilku lat (w przypadku utraty dziecka, która jest szczególną, wyjątkowo trudną sytuacją).

4. Akceptacja – „czas wrócić do życia” W miarę upływu czasu smutek i apatia ustępują miejsca pierwszym miłym wspomnieniom o zmarłym, które nie wywołują już bólu, a raczej wdzięczność. Człowiek powoli wraca do codzienności, zaczyna planować przyszłość, na nowo zaczyna odczuwać radość życia.

Obraz „Marsz żałobny Chopina” to dzieło Władysława Podkowińskiego, polskiego prekursora impresjonizmu. Pośród ciemnej nocy, w słabym blasku księżyca, po lewej stronie obrazu, idzie niezwykły orszak – w unoszonej na skrzydłach aniołów otwartej trumnie spoczywa martwe ciało kobiety. Po prawej stronie mężczyzna przeżywa rozpacz po stracie ukochanej. Nad drzewami krąży chmara czarnego ptactwa i unoszą się rozkołysane dzwony. Podkowiński nie zdążył ukończyć tego obrazu – zmarł przedwcześnie, mając zaledwie 29 lat

Jak pomóc bliskiej osobie w żałobie:
– powstrzymaj się od dawania rad – to jedna z najgorszych rzeczy, które możemy zrobić – zamiast tego zapytaj: „Czy jest coś, co mogę teraz dla ciebie zrobić?”- pamiętaj, że emocje które teraz przeżywa, są naturalną reakcją – nie oceniaj
– bądź cierpliwy – daj przestrzeń na łzy, smutek, złość
– bądź wyrozumiałym towarzyszem – nie oceniaj, ale spróbuj podążać za jej emocjami – bądź, słuchaj, posiedź w ciszy
– nie stawiaj sobie zadań do wykonania – „muszę sprawić, że przestanie w końcu płakać i się uśmiechnie” – to do niczego nie prowadzi
– okazuj zainteresowanie – zapewnij o tym, że masz czas, słuchaj aktywnie, bądź autentyczny
– zapewnij, że to, co przeżywa, jest zupełnie naturalne.

Co możesz zrobić, jeśli sam przeżywasz żałobę?

Pozwól sobie na odczuwanie emocji, również na gniew, złość, i rozpacz – nie zaprzeczaj ich istnieniu
– dziel się swoimi emocjami – rozejrzyj się, czy wokół ciebie są osoby, które mogłyby być dla ciebie wsparciem; zwykle jest ich co najmniej kilka, ale nie wiedzą, jak uczynić pierwszy krok w twoim kierunku i zaproponować ci rozmowę- jeśli nie masz nikogo takiego, dołącz do grupy osób, które przeżywają podobne doświadczenie – grupy wsparcia dla osób po stracie istnieją przy większości hospicjów a także w Ośrodkach Interwencji Kryzysowej – nie obawiaj się porozmawiać z psychoterapeutą
– proś o pomoc – jeśli czujesz się przytłoczony, poproś o czasowe zmniejszenie ilości obowiązków w pracy, urlop albo zmianę zadań do wykonania- nie miej wyrzutów sumienia, jeśli nie masz ochoty na bliższe kontakty z ludźmi i chcesz po prostu być sam
– daj sobie czas – to, co przeżywasz, jest naturalną ludzką reakcją na stratę, nie usiłuj niczego przyspieszać.

„Słonecznik”